avers stallas

En la Val gualsra d’Avras, ch’ei signada dapi il 13avel tschentaner d’ina structura d’habitadis spargliads caracteristica, vegn luvrau per incumbensa dalla fundaziun “Avers Ställe” ch’ei vegnida fundada igl onn 2017, vid il salvament d’in patrimoni cultural extraordinari: fin ussa han ins pudiu preservar rodund 38 edifecis d’economia caracteristics per la cuntrada, da curdar en muschna. La situaziun da partenza ei inevitabla – dapi ils onns 1970 han la midada da structura e la mecanisaziun ell’agricultura effectuau che las stallas allontanadas han piars lur intent oriund e schadas a sesezzas, van pli e pli en decadenza.

Ils edifecis d’economia historics dat Avras san ins divider en treis tips. La stalla da casa steva pil pli ella proxima vischinonza dalla casa da habitar; giudem la biestga, sisum il fein deponiu. Il clavau ordaviert era perencunter ordvart dil menaschi da casa, leu nua ch’ins cultivava beins allontanai – era quel pil pli da duas alzadas cun biestga el plaunterren e pavel suren, en singuls cass denton era exequius sco pur faner d’ina alzada. Il tierz tip, il Bärggädemli, sesanfla ellas parts pli aultas dalla val: in pign clavau d’ina alzada che surveva sulettamein per deponer fein magher, che vegneva segaus mo mintga dus tochen treis onns e transportaus igl unviern ault en ballas sur la neiv als menaschis da casa.

Constructivamein setracta ei tier la gronda part da quels baghetgs da baghetgs tradiziunals en blocca (Gwättbau), ils quals stattan era suenter rodund 200 onns savens aunc cumpleinamein – in mussament per la qualitad artisanala da lur construiders. Leu nua che la pressiun dalla spunda e dalla neiv han caschunau sur decennis spustadas dils fundaments e construcziuns sturschidas, vegn ina metoda pretensiusa, denton persistenta, en funcziun: Las construcziuns da blocca vegnan demontadas el liug, sguladas cun helicopter a val e reconstruidas leu a moda cumpetenta, avon ch’ellas vegnan transportadas anavos en lur liug d’origin e puspei tschentadas sin in niev fundament. Parts da construcziun historicas sco pigneuls barstgets (Röstifirste) ni plattas da quarzit, vegnan cheutras reutilisadas ton sco pusseivel e cumpletadas ni rinforzadas mo leu nua che la statica pretenda quei.

Cun mintga stalla salvada resta in toc dalla cultura agricola gualsra, ch’era inaga spatitschada lunsch entuorn el maletg dalla cuntrada digl Avras – e cunquei era ina part essenziala da quei che caracterisescha la val ton turisticamein sco culturalmein.